Svör ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma

Í skýrslu hagtalnanefndar frá mars 2026 kemur fram að erfiðara sé að tryggja gæði mikilvægra hagtalna vegna breytinga á gagnaöflun, óvissu um gæði stjórnsýslugagna og minnkandi þátttöku í könnunum meðal einstaklinga. Nefndin leggur meðal annars til að Hagstofa Íslands verði efld sem miðstöð hagtölugerðar, henni verði falin ný verkefni og gagnainnviðir bættir.

Löggjöf á Norðurlöndum

Misjafnt er hvernig gerð þjóðhagsspáa er háttað á Norðurlöndunum og hvaða skyldur hagstofur hafa á því sviði. Í Danmörku er hagstofunni (Danmarks Statistik) heimilt að vinna tölfræðilegar greiningar og spár samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga um dönsku hagstofuna (bekendtgørelse af lov om Danmarks Statistik, LBK nr 610 af 30/05/2018) en ákvæðið skyldar hana ekki til að gera þjóðhagsspár. Í Finnlandi er það hlutverk hagstofunnar (Statistikcentralen) að taka saman hagtölur og gera úttektir á samfélagsmálum samkvæmt 2. gr. laga um hagstofuna (lag om statistikcentralen, 48/1992). Finnska fjármálaráðuneytið annast hins vegar gerð þjóðhagsspáa sem lagðar eru til grundvallar við fjárlagagerð og áætlanir um opinber fjármál. Samkvæmt 8. gr. laga um stjórn opinberra fjármála (lag om skötseln av de offentliga finanserna, 1440/2025) tekur yfirmaður þeirrar deildar ráðuneytisins sem annast spágerð sjálfstæðar ákvarðanir um spárnar.

Í Noregi ber hagstofunni (Statistisk sentralbyrå) að stunda rannsóknir og greiningar samkvæmt 17. gr. laga um opinbera hagskýrslugerð og hagstofuna (lov om offisiell statistikk og Statistisk sentralbyrå (statistikkloven), LOV-2019-06-21-32). Gerð þjóðhagsspáa er einnig meðal verkefna hennar samkvæmt leiðbeiningum norska fjármálaráðuneytisins. Í Svíþjóð ber hagstofunni (Statistiska centralbyrån) að gera langtímaspár um mannfjölda, vinnumarkað og menntun samkvæmt 2. gr. reglugerðar um starfsfyrirmæli fyrir sænsku hagstofuna (förordning med instruktion för Statistiska centralbyrån, 2016:822). Almennar þjóðhagsspár eru hins vegar á meðal lögbundinna verkefna sérstakrar efnahagsrannsóknastofnunar, Konjunkturinstitutet, samkvæmt 1. gr. reglugerðar um starfsfyrirmæli fyrir Konjunkturinstitutet (förordning med instruktion för Konjunkturinstitutet, 2007:759).