Ábyrgð forsætisráðherra í ríkisstjórn

Ábending í tengslum við tæknilega sameiningu Skipulagsstofnunar og Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar.   Fyrirhuguð sameining skapar tækifæri til að efla þjónustu og tryggja betri yfirsýn yfir ferla í skipulags- og mannvirkjamálum. Ný stofnun með sterka heildarsýn getur orðið mikilvægur þátttakandi í kerfisbreytingum sem boðaðar hafa verið, en til þess þarf hún að vera tilbúin til virks samstarfs og þátttöku í samræmdum innviðum ríkisins. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefur hingað til ekki verið tilbúin að taka þátt í samrekstri á skrifstofuumhverfi ríkisins.   Umbra er rekstraraðili á skrifstofuumhverfi ríkisins fyrir ráðuneytin og allflestar A-hluta stofnanir ríkisins. Samrekstur dregur úr álagi og mannaflaþörf stofnana vegna reksturs á stöðluðum upplýsingatæknilausnum, og gerir þeim þannig kleift að einbeita sér að sínum kjarnarekstri, sérsniðnum lausnum og þjónustu við starfsmenn og notendur. Þar með sparast umtalsverðir fjármunir hjá hverri stofnun og samreksturinn auðveldar til muna samþættingu og sameiningu stofnana í samrekstrinum.   Skipulagsstofnun hefur verið í rekstri hjá Umbru, en Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verið með eigin rekstur. Með boðaðri sameiningu þessara stofnana væri því kjörið að nýta tækifærið og færa rekstur skrifstofuumhverfis Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar til Umbru.     Umbra telur því að það sé mikilvægt að breytingin verði ekki einungis formleg heldur fylgi henni raunveruleg samþætting í vinnubrögðum, gagnavinnslu og tæknilausnum í anda samreksturs því þannig getum við betur stutt ráðuneytin og stofnanir þeirra við framtíðar breytingar með lágmörkun á raski og tilkostnaði. Nýja stofnunin ætti að verða virkur þátttakandi í skrifstofuumhverfi ríkisins, samræmdu skýjaumhverfi, sameiginlegum rekstrarinnviðum og stafrænum umbreytingum sem Umbra og Stafrænt Ísland hafa leitt. Þannig má nýta betur tækifæri sem sameiningin gefur til að auka skilvirkni og þjónustugæði á landsvísu.   Við erum tilbúin í nánara samtal við ráðuneytið um útfærslu á ofangreindu fyrirkomulagi.

Ég bendi á að starfsemi Skipulagsstofnunar á lítið sameiginlegt með starfsemi HMS. Skipulagsstofnun fer yfir skipulagsuppdrætti og skipulagsgreinargerðir og hefur eftirlit með að skipulag sé unnið skv. lögum auk þess að vinna að landsskipulagsstefnu. Skipulagsvinna öll er á hendi sveitarfélaga og eru deiliskipulög unnin af eigendum lóða og þeim sem ætla að byggja og megnið af allskonar deiliskipulögum eru afgreidd alfarið á sveitarstjórnarstigi og fara ekki til Skipulagsstofnunar. Skipulagsstofnun hefur ekkert að gera með t.d. þróun húsnæðismála. Það er allt saman á forræði sveitarfélaga. Ef ríkisstjórnin vill efla húsnæðismál þá gerist það ekki hjá Skipulagsstofnun. Einnig fer Skipulagsstofnun með mat á umhverfisáhrifum framkvæmda og er það stærsta svið stofnunarinnar. Þekking á slíku innan HMS er engin enda hefur starfssemi HMS ekkert með umhverfismál að gera. Hvernig er það hagkvæmt að sameina stofnun við aðra stofnun þar sem engin þekking er til staðar á einum stærsta málaflokknum? Það mun ekkert sparast á því. Miklu nær væri að sameina Skipulagsstofnun og Umhverfis- og orkustofnun. Þar yrði til öflug stofnun sem gæti skoðað skipulagsmál með umhverfismál og sjálfbærnis markmið að leiðarljósi. Þar eru sérfræðingarnir í þeim málaflokkum og það er það sem skiptir máli við gerð skipulaga. Umhverfis- og orkustofnun þarf að auki að gefa álit á fjölmörgum deiliskipulögum, aðalskipulögum og umhverfismati og að það myndi stytta boðleiðir verulega að mat á umhverfisáhrifum væri þar. Sameining þessara stofnana eflir hvoruga stofnun. Sameining sameiningar vegna skilar aldrei sparnaði og skipulagsmál munu týnast algjörlega innan HMS.

Byggðarráð Skagafjarðar lítur það jákvæðum augum að starfsemi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og Skipulagsstofnunar verði sameinuð undir hatti einnar stofnunar en við það verður allur ferillinn, frá skipulagi til fullbúins mannvirkis, á höndum einnar stofnunar gagnvart sveitarfélögum, fasteignaeigendum og öðrum hagsmunaaðilum. Samhliða breytingunum þarf að tryggja hraða og öfluga stafræna þróun. Byggðarráð bendir stjórnvöldum einnig á að við sameiningu stofnana skapast tækifæri til að fjölga störfum á vegum ríkisins á landsbyggðinni en sem kunnugt er hallar verulega á landsbyggðina í þeim efnum á meðan höfuðborgarsvæðið er eini landshlutinn þar sem hlutfall stöðugilda ríkisins er hærra en hlutfall íbúa. Með eflingu opinberrar starfsemi á landsbyggðinni er unnið í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar við að treysta stoðir hinna dreifðu byggða og jafnt aðgengi að opinberri þjónustu, óháð búsetu.

Sem slökkviliðsstjóri og framkvæmdastjóri almannavarna fagna ég þeirri stefnu að sameina Skipulagsstofnun og Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS). Slík sameining styrkir heildarsýn á ferli mannvirkjagerðar, allt frá skipulagsstigi til tilbúins mannvirkis, og einfaldar jafnframt stjórnsýsluna. Ég tel tillögur frumvarpsins vel ígrundaðar og í samræmi við stefnu stjórnvalda um bætt skipulag og aukið öryggi. Mikilvægt er þó að tryggja að skýrar leiðbeiningar um aðgengi neyðarþjónustu, vatnsþörf og rýmingarmál verði ófrávíkjanlegur hluti skipulagsskilmála. Þá þarf sérstaklega að taka mið af þörfum slökkviliða og annarra viðbragðsaðila og jafnframt horfa til almannavarna strax í skipulagsferlinu. Þar má m.a. nefna að viðbragðstími slökkviliða ræðst að verulegu leyti af skipulagi gatna, aðkomuleiða og staðsetningu bækistöðva. Nauðsynlegt er því að í byrjunarfasa skipulagsvinnu nýrra hverfa sé metið hvort gera þurfi ráð fyrir lóð fyrir slökkvistöð eða bækistöð viðbragðsaðila, svo sem slökkviliðs, lögreglu eða sjúkraflutninga. Slík lóð verður að vera valin með hliðsjón af staðsetningu við stofnbraut, þannig að tryggð sé sem besta nýting á uppsettu afli, að viðbragðstími sé ásættanlegur og að kröfur um viðbragðstíma séu uppfylltar. Skipulag nýrra hverfa verður ætíð að skoðast með þetta að leiðarljósi frá upphafi. Sé það ekki gert getur fjárfesting í nýrri stöð á óheppilegum stað orðið mun lakari fjárfesting í öryggi almennings en að velja bestu staðsetningu í upphafi skipulags hverfisins. Sameining stofnananna er því mikilvægt og eðlilegt skref sem mun efla öryggi, fagmennsku og skilvirkni í þjónustu við almenning. Rétt er að minna á að sameining Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar í HMS reyndist farsæl og eðlilegt framhald er að sameina Skipulagsstofnun við HMS til að tryggja samræmda stjórnsýslu og samfellu í þjónustu. Kveðja, Jón Viðar Matthíasson.