Frumvörp um stöðu íslenskunnar og mannanöfn

Mér lýst vel á að stjórnsýsla miðhálendis verði samræmd, svo lengi sem það er gert á grundvelli náttúruverndar og náttúruverndarlaga, auk þess sem aðkoma sveitarfélaga, náttúruverndarsamtaka, áhugahópa og almennings verði sem mest og myndi þannig mótvægi við verktaka og nýtingarsinnaða fjárfesta sem ýmsu vilja fórna fyrir skammtímahagsmuni. Lýðræðislegt samráð viðkomandi aðila er besta formið og gagnsæi þarf að vera ríkjandi í allri málsmeðferð tengdri rekstri hálendisþjóðgarðs. Tryggja þarf að landsskipulag taki mið af sjórnunar- og verndaráætlun þjóðgarðsins og að nægilegu fé verði varið til landvörslu og uppbyggingar tengdri henni. Læra þarf af mistökum og samskiptaörðugleikum sem hafa verið viðvarandi í rekstri Vatnajökulsþjóðgarðs, þar sem faglegheit hafa ekki ætíð verið í fyrirrúmi. Mikilvægt er að nýta leiðbeiningar Alþjóða náttúruverndarsamtakanna (IUCN) við flokkun verndarsvæða innan þjóðgarðsins. Svæðisskipting innan þjóðgarða skv. IUCN: Svæði A, kjarninn (core zone): Ströng friðun, engin notkun, almenningi einungis leyfður aðgangur á merktum stígum, engin afskipti höfð af gangi náttúrunnar. Kjarninn er alltaf staðsettur þar sem sérstökustu svæðin eru í þjóðgarðinum, þess vegna geta verið margir litlir kjarnar í einum þjóðgarði. Svæði B, almennt verndað svæði (general protected area): Aðeins skipulögð afþreyingarstarfsemi, engin önnur landnotkun, engin búseta. Svæði C, landslagsvernd (protected landscape): Takmarkaður rekstur eða landnotkun sem er í samræmi við markmið verndunarinnar. Svæði D; virkt/þróunar svæði, (transition zone): Arðbær landnotkun og búseta. Til að þjóðgarður verði viðurkenndur af IUCN þurfa 75% af öllum þjóðgarðinum að vera á svæði A eins og fram kemur að ofan. Aðrir verndarflokkar IUCN1 eru: Náttúruvé (Ia), óbyggð víðerni (Ib), náttúruvætti (III), friðlönd (IV), landslagsverndarsvæði (V) og verndarsvæði með sjálfbærri nýtingu auðlinda (VI). Hver flokkur hefur sín sérstöku ákvæði um vernd og nýtingu sem eru misströng.

Áform um lagasetningu Athugasemdir frá Ólafi S. Andréssyni og Sigrúnu Helgadóttur A 1. Við styðjum heils hugar stofnun þjóðgarðs á miðhálendi Ísland og fögnum því að nú sé loks unnið að friðlýsingu þess verðmæta landsvæðis. Við erum sammála áformum um lagasetningu um þjóðgarðinn og þeim áherslum sem fram koma í framlögðu plaggi. 2. Jafnframt því að lögð er áhersla á áþreifanleg verðmæti sem felast í náttúru Íslands er mikilvægt að ítreka hlutverk og mikilvægi óefnislegra gilda og gæða svo sem hughrifa sem fólk sækir til víðerna, kyrrðar og tengsla við náttúru sem byggjast á virðingu og samsömun við volduga en þó viðkvæma náttúru. Mikilvægt er að þjóðgarðayfirvöld hafi forræði yfir minjum innan svæðisins, þ.á.m. fornminjum í nánum tengslum við Minjastofnun. Víða á hálendinu eru fornminjar, svo sem rústir, vörður og gamlar leiðir sem mikilvægt er að skrá og vernda en því hefur lítt verið sinnt fram að þessu. 3. Þau svæði á miðhálendinu sem eru utan Vatnajökulsþjóðgarðs hafa búið við misgóða verndun og sum enga. Með fyrirhugaðri lagasetningu um miðhálendisþjóðgarð næst samræmi og yfirsýn yfir þetta mikilvæga svæði en það hefur sárlega vantað. Kostir dreifstýrðrar stjórnunar nást ekki nema jafnræðis sé gætt meðal íbúa landsins. Í áformunum eru aðeins nefndir „hagaðilar“ og sveitarfélög. Rík hefð er fyrir því að nota orðin „hagaðili“ og „hagsmunaaðili“ yfir þá sem hafa fjárhagslegra hagsmuna að gæta. Stjórn miðhálendisþjóðgarðs Íslands varðar a.m.k. alla íbúa landsins. Mikilvægt er að þeir sem hafa áhuga og „óefnislegra“ hagsmuna að gæta geti líka átt ríkan þátt í stjórnuninni þótt þeir búi ekki í aðliggjandi sveitarfélögum. Forðast þarf það fyrirkomulag að innan stjórnar myndist bandalög hagsmunaaðila sem láta sérhagsmuni og skammtímasjónarmið ráða. C Við fögnum sérstaklega áformum um sérstaka stofnun sem fer með málefni allra friðlýstra svæða landsins (Náttúruvernd Íslands). E. Mikilvægt er að leggja áherslu á að hefðbundin landnýting á almenningseign sé afnotaréttur en ekki eignaréttur. Einnig að kveðið sé á um sjálfbæra nýtingu á öllum auðlindum. F „eigendur óbeinna eignarréttinda“ á að vera „afnotaréttur“. Eru einhver sveitarfélög sem liggja innan miðhálendislínu? Enn og aftur er lögð áhersla á „náið samráð við sveitarfélög og hagsmunaaðila“. Við hin, þessi áhugasömu, hugsjónafólkið og fagfólkið, höfum mikið til málanna að leggja en fáum ekki sömu tækifæri til áhrifa. H Enn vantar almenning í þennan lið! (3. liður.) Ólafur S. Andrésson (091051 4519) Sigrún Helgadóttir (220949 7299)

ÓFEIG setur fram þau sjónarmið að verndarsvæði/þjóðgarður verði stofnað með settum lögum frá Alþingi (sem frumvarpsdrögin gera ekki ráð fyrir) og að verndarmarkmið kjarna- og jaðarsvæða séu tilgreind í lögum (sem frumvarpsdrögin gera heldur ekki ráð fyrir). ÓFEIG telur rétt að hin miklu óbyggðu víðerni miðhálendis öðlist viðurkenningu með settum lögum, sem þau myndu ekki gera yrðu frumvarpsdrögin að lögum. ÓFEIG setur fram hugmynd að nýrri upphafsgrein, til samræmis við þetta og gildandi lög um Þingvallaþjóðgarð: 1. gr. Hluti miðhálendis Íslands skal vera friðlýstur þjóðgarður. Mörk Hálendisþjóðgarðs skulu miðast við þjóðlendumörk innan miðhálendislínu auk þeirra landsvæða á miðhálendinu og nágrenni þess sem þegar eru friðlýst við gildistöku laga þessarra. Undanskilin friðlýsingu eru svæði sem þegar hafa að geyma vatnsaflsvirkjanir, eða Þjórsár- og Tungnaársvæðið, Blöndusvæðið og Kárahnjúkasvæðið. Mörk Hálendisþjóðgarðs eru sýnd á uppdrætti í viðauka. Svæðum Hálendisþjóðgarðs er skipt í kjarnasvæði og jaðarsvæði og eftir verndarmarkmiðum. Skulu þau vera: náttúruvé; Esjufjöll […], óbyggð víðerni; […], þjóðgarður; […], landslagsverndarsvæð;, […] og verndarsvæði með sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda; […] og skulu afmarkast eins og sýnt er í viðauka. Verndarmarkmið hvers svæðis skulu samrýmast verndarflokkum Alþjóðanáttúruverndarsambandsins og skal flokkunin alþjóðlega vottuð. Ósjálfbær nýting er óheimil innan Hálendisþjóðgarðs. Þjóðlendur Hálendisþjóðgarðs má aldrei selja eða veðsetja og óheimilt er þar að veita leyfi til afnota andstæðra verndarmarkmiðum 3. mgr. Meðfylgjandi er umsögn ÓFEIGAR á einni blaðsíðu og tilvitnun til fyrri umsagnar samtakanna, þar sem nánari grein er gerð fyrir sjónarmiðunum og röksemdum að baki þeirra.

Lagt er til að einni grein verði bætt við frumvarp um miðhálendisþjóðgarð svohljóðandi: Um þjóðgarðinn liggja þjónustuleiðir sem ekki eru hlutar þjóðgarðsins, þ.e. ekki friðlýst svæði. Hver leið er einn km á breidd og tengir landshluta. Um þær liggja vegir og raflínur og innan þeirra eru önnur mannvirk svo sem þjónustumiðstöðvar fyrir þjóðgarðinn, gistiaðstaða, áningarstaðir fyrir hestaferðir o.fl. Leiðirnar liggja um Sprengisandsveg og Kjalveg auk tengingar frá Sprenisandsvegi til Austurlands norðan Vatnajökuls. Greinargerð: Í lagadrögum um miðhálendisþjóðgarð sem nú eru kynnt á samráðsgátt stjórnvalda er margt til bóta miðað við fyrri drög, m.a. markmið um að endurheimta röskuð vistkerfi og að landnotkum skuli vera sjálfbær, sem þýðir væntanlega að sauðfjárbeit verði bönnuð. Í frumvarpsdrögunum er fjallað um hvernig farið verður með virkjunarkosti en lítið fjallað um flutningsmannvirki (raflínur). Í góðu og öruggu flutningskerfi rafmagns felast þó mjög miklir hagsmunir fyrir þjóðina ekki síður en í góðu vegakerfi. Þeir hagsmunir eru ekki minni en náttúruverndarhagsmunir sem fylgja stofnun þjóðgarðs. Tillagan sem hér er lögð fram er hugsuð til að mæta þeim hagsmunum og byggir á hugmyndum sem Trausti Valsson arkitekt hefur áður lagt fram.

16. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið: Drög að frumvörpum til laga um Þjóðgarðastofnun og þjóðgarða og Hálendisþjóðgarð. Samráðsgátt. Oddviti kynnti að í samráðsgátt stjórnvalda hafa verið birt, þann 18. desember s.l. drög að tveimur stjórnarfrumvörpum. Annars vegar frumvarp til laga um þjóðgarðastofnun og þjóðgarða og hins vegar frumvarp til laga um hálendisþjóðgarð. Sveitarstjórn Hrunamannahrepps vill ítreka fyrri bókanir um frumvarp til laga um Þjóðgarðastofnun að nýta eigi þær stofnanir sem fyrir eru til að sinna verkefninu og nýta þannig fjármagnið betur. Þá tekur sveitarstjórn einnig undir umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga varðandi frumvarp til laga um Þjóðgarðastofnun og þjóðgarða en bendir sérstaklega á það sé fullkomlega óásættanlegt að í 30. gr. frumvarps um Þjóðgarðastofun sé gert ráð fyrir að allar leyfisveitingar eigi að flytjast til Þjóðgarðastofnunar og ákvörðun um ráðstöfunar endurgjalds réttinda í þjóðlendum. Þá þarf að tryggja að ekki sé gengið á skipulagsvald sveitarfélaganna og tryggja þarf að það haldist heima í héraði. Sveitarstjórn mótmælir því að stofnunin fái heimild skv. 9. gr. að fengnu leyfi ráðherra, til að taka eignarnámi lönd, mannvirki og réttindi til þess að framkvæma friðun án samþykkis og samráðs við viðkomandi sveitarfélög. Í frumvarpi til laga um hálendisþjóðgarð koma fram markmið sem eru mjög góð og hefur sveitafélagið unnið að þessum markmiðum alla tíð varðandi landsvæði innan síns sveitarfélags, eins og t.d. má sjá í aðalskipulagi sveitarfélagsins og vinnu við friðlýsingu Kerlingarfjalla. Sveitarstjórn Hrunamannahrepps ítrekar það að stofnun þjóðgarðs á hálendi Íslands eigi að koma sem eðlilegt framhald af sameiginlegri vinnu sveitarfélaga á svæðinu og ríkisins en ekki lögþvinguð aðgerð. Forgangsmál er að tryggja að nægum fjármunum verði varið til að sinna hálendinu svo sómi sé að. Mikilvægt er að flýta sér hægt, skapa breiðari sátt og vinna málið betur í samvinnu við sveitarfélög og hagaðila. D-listi vill einnig taka undir bókun hreppsnefndar Ásahrepps þann 8. janúar s.l um frumvörpin og gagnrýnir störf undirbúningsaðila og finnst miður að ekki hafi verið haft meira samráð og tekið meira tillit til athugasemda sveitarfélaga. Þá vill listinn benda á að efla þurfi hagsmunagæslu sveitarfélaganna og beinir því til SASS hvort ekki þurfi að gera sérstakar ráðstafanir með því t.d. að ráða öflugan talsmann sveitarfélaganna í málinu.